Mieszkanie jest miejscem odpoczynku, nauki własnej, życia rodzinnego. W domach starożytnych Rzymian płonęło nie ga­snące nigdy ognisko, które otaczano szczególną troską i kultem. Było ono nie tylko źródłem ciepła w znaczeniu fizycznym, lecz również symbolem ciepła rodzinnego i gościnności. Kulturalny człowiek stara się o to, aby mieszkanie jego wy­glądało jak najschludniej, aby można było czuć się w nim dobrze. Każdy naród ma pod tym względem swoje własne tradycje i od­mienne wymagania. Mieszkania szwedzkie słyną z praktycznego rozplanowania i wyposażenia. Amerykanie w swoich domkach — J I i l: ..:„■; ...i ;-. ... ..'iiniffliiniiiiii|iiiniiiim 1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 Lata ] iv gospodarce uspołecznionej iv gospodarce me uspołecznionej Rys. 1-5. Schemat ilustrujący globalną liczbę izb mie­szkalnych, oddanych do użytku w latach 1950—1959 starają się wprowadzać maksimum udogodnień, jakie umożli­wiają im zdobycze współczesnej nauki i techniki. Zarówno poprawa stanu zdrowotnego ludności polskiej, jak i podniesienie poziomu naszej kultury, nie są możliwe w złych warunkach mieszkaniowych. Niestety, nasze mieszkania pozo­stawiają jeszcze bardzo wiele do życzenia. Sytuacja mieszka- niowa w Polsce była również przed wojną niezadowalająca. W Warszawie np., w roku 1939, przeciętnie na 1 izbę przypa­dało 2,19 osoby. Około jednej trzeciej mieszkań w przedwojen­nej Warszawie było jednoizbowych, bez przedpokoju i instalacji sanitarnych. Obecnie kwestia mieszkaniowa jest u nas szczególnie paląca z następujących przyczyn. Po pierwsze — wskutek działań wo­jennych wiele domów mieszkalnych uległo zniszczeniu. Po dru­ gie — w związku z uprzemysłowieniem kraju, wiele milionów ludzi przeniosło się po wojnie ze wsi do miast, co sytuację miesz­kaniową w miastach znacznie pogorszyło. Po trzecie wreszcie, wielki przyrost naturalny, jaki mamy obecnie w Polsce, powodu­je, że potrzeby mieszkaniowe wzrastają niemal z dnia na dzień. W Polsce buduje się coraz więcej mieszkań, lecz wobec ogrom­nego przyrostu naturalnego jest ich jeszcze ciągle za mało. Dla ilustracji podajemy na schemacie (rys. 1-5) ogólną liczbę izb mieszkalnych (w tysiącach), oddanych do użytku w ciągu, ostatnich 10 lat. Aby sytuację mieszkaniową poprawić, niezbędna jest pod tym względem mobilizacja całego społeczeństwa. Muszą na tym od­cinku ściśle współdziałać ze sobą zarówno władze ogólnokrajowe, jak i terenowe, zakłady pracy i wszyscy obywatele, bezpośrednio zainteresowani tą kwestią. SrodM na finansowanie budownictwa mieszkaniowego płyną z następujących źródeł: z funduszów państwowych; z zakładowych funduszów mieszkaniowych; ze środków własnych ludności. Nadzór nad budownictwem mieszkaniowym, finansowanym ze środków państwowych, sprawuje Centralny Zarząd Budowy Miast i Osiedli ZORJ, przy Ministerstwie Gospodarki Komu­nalnej. Opracowuje on ogólnokrajowe plany budownictwa miesz­kaniowego. Centralnemu Zarządowi Budowy Miast i Osiedli ZOR podlegają wojewódzkie i powiatowe dyrekcje budowy osiedli ro­botniczych (w skrócie DBOR-y), które działają przy prezydiach rad narodowych. 1 Skrót ZOR pochodzi od dawnej nazwy: Zakład Osiedli Robotniczych (przyp. autora). Budynki mieszkaniowe w miastach i osiedlachj realizowane ze środków państwowych i nadzorowane przez dyrekcje budowy osiedli robotniczych, przekazywane są po ich wykonaniu do dy­spozycji poszczególnych prezydiów rad narodowych. Na podstawie podań o przydział mieszkań, które mieszkańcy składają, biura kwaterunkowe przeprowadzają analizę sytuacji mieszkaniowej zainteresowanych osób i opracowują odpowiednie wnioski. Wnioski te rozpatrywane są przez specjalne komisje, które powołują prezydia rad narodowych. Komisje po zbadaniu całego materiału, przedstawionego przez biura kwaterunkowe, opracowują szczegółowe projekty rozdziału mieszkań, czyli roz­dzielniki. Są one ostatecznie zatwierdzane przez prezydia woje­wódzkich rad narodowych. Według obowiązujących obecnie przepisów, każdy otrzymu­jący mieszkanie obowiązany jest pokryć koszty zainstalowania wanny i pieca kąpielowego oraz wpłacić odpowiednią kaucję. Niezależnie od budownictwa ZOR-u poszczególne instytucje i zakłady pracy budują również dla swoich pracowników domy mieszkalne. Ilość wybudowanych przez nie izb osiąga obecnie ok. V4-^V3 budownictwa ZOR-u. Budownictwo finansowane ze środków własnych ludności re­alizowane może być w dwóch różnych formach, jako budownic­two spółdzielcze i indywidualne. Spółdzielnie mogą budować zarówno duże bloki mieszkalne, jak i małe domki jednorodzinne. Budownictwo indywidualne może oczywiście mieć tylko formę domków jednorodzinnych.