A A A

KOSZTY WŁASNE

Rodzaje kosztów własnych produkcji podstawowej Z ekonomicznego punktu widzenia koszty dzielimy na stałe i zmienne. Koszty zmienne są to takie koszty, które w globalnej swej sumie są zmienne, a na jednostkę produkcji są stałe. Koszty stałe są to natomiast koszty, które w globalnej swej sumie są stałe, a na jednostkę produkcji są zmienne. Możemy zatem powiedzieć, że globalna wysokość kosztów zmiennych za­leżna jest wprost proporcjonalnie od wielkości produkcji, glo­balna wysokość kosztów stałych zaś jest niezależna od wielkości produkcji. Do kosztów zmiennych zaliczyć należy przede wszyst­kim koszty materiałowe i robociznę bezpośrednią, do kosztów stałych zaś koszty zarządu przedsiębiorstwa. Ściśle zmienny lub ściśle stały charakter kosztów nie zawsze występuje, i w związku z tym używane są również określenia „koszty względnie zmienne" i „koszty względnie stałe". Odpowiednia klasyfikacja kosztów jest niezbędna dla ułatwie­nia kalkulacji. Klasyfikacja kosztów, ustalona dla celów kalkulacji, nosi na­zwę układu kalkulacyjnego. W układzie kalkulacyjnym rozróżniamy dwie zasadnicze gru­py kosztów: koszty bezpośrednie, tj. takie, które dadzą się zali­czyć bezpośrednio na dany obiekt (np. materiał, robocizna, praca sprzętu i inne); koszty pośrednie, zwane ogólnymi, są to takie koszty, których rozliczenie na poszczególne obiekty może budzić wątpli­wości lub w ogóle jest trudne, a nawet niemożliwe, wobec czego są one zaliczane w stosunku procentowym do kosztów bezpośrednich lub do jednej czy kilku pozycji tych kosztów (a więc przy pomocy tak zwanych °/»°/o narzutów). Koszty bezpośrednie dzielimy na następujące pozycje: a. Materiały bezpośrednie z podziałem na: mate- riały bezpośrednie wg cen zakupu; koszty zakupu i magazynowa- nia (jak np. opakowanie, transport, składowanie i przeładunek, manka, ubezpieczenie itp.). b. Robocizna bezpośrednia, obejmująca wynagro- dzenie za czas efektywnie przepracowany przez robotników za- trudnionych bezpośrednio przy wykonywaniu robót budowlano- -montażowych i przy ręcznym transporcie wewnętrznym na bu- dowie, wraz*z narzutami na ubezpieczalnię społeczną. c. Sprzęt obejmujący koszty usług maszyn i mechanizmów budowlanych oraz koszty usług transportowych, związanych z wywozem ziemi i gruzu z terenu budowy oraz przewozem ma- teriałów na terenie budowy. d. Inne koszty, bezpośrednie. Koszty ogólne natomiast dzielimy na: a) koszty zarządu, a więc np. koszty utrzymania przedsiębiorstwa, z podziałem na następujące pozycje: płace i narzuty na płace pracowników zarządu; koszty delegacji i przejazdów; koszty biurowe; racjonalizacja i wynalazczość; narzuty na utrzymanie jednostki nadrzędnej; pozostałe koszty zarządu; koszty nieprodukcyjne. b) koszty ogólne budowy — z podziałem na następujące pozycje: k płace i narzuty na płace pracowników technicznych i ad-ministracyj no-gospodarczych budowy; płace uzupełniające robotników, dopłaty dla brygadzistów i narzuty na te płace; koszty bezpieczeństwa i higieny pracy; koszty zatrudnienia pracowników zamiejscowych; zużycie tymczasowych budynków i urządzeń budowy; zużycie drobnego sprzętu budowlanego; pozostałe koszty ogólne budowy; koszty nieprodukcyjne budowy. Z kalkulacyjnego punktu widzenia przeprowadza się czasem akże podział na: a) koszty proste, dotyczące tylko jednego elementu i nie ające się w związku z tym rozłożyć na składniki, np. koszty ma- eriałowe, płace itp.; b) koszty złożone, które zawierają w sobie kilka rodza- 'w kosztów prostych, np. koszty na bezpieczeństwo i higienę racy, na które składają się koszty materiałowe, płace, narzuty a płace itp.

  • Inne drogi obniżki kosztów własnych

    Poszukiwanie dróg prowadzących do obniżki kosztów wł snych budownictwa jest pierwszoplanowym zadaniem akty inżynierów, techników i ekonomistów na wszystkich szczebla wykonawstwa budowlanego. Kierując się tym motywem, Zjednoczenie Budownictwa Wa szawa wprowadziło zmiany organizacyjne polegające na specj lizaćj i przedsiębiorstw w wykonywaniu pewnych stadiów bi dowy. Mianowicie podzielono przedsiębiorstwa na dwie grup specjalizujące się w wykonaniu robót stanu surowego budynk oraz specjalizujące się w wykonywaniu robót wy kończeni owy c1 Przy tym podziale ustalono zasadę, że przedsiębiorstwa spe cjalizujące się w wykonywaniu stanów surowych budynku pełni w stosunku do inwestora rolę generalnego wykonawcy, nato miast przedsiębiorstwa wykonujące roboty wykończeniowe pełni rolę podwykonawców w stosunku do przedsiębiorstw wykonują cych stany surowe. Taka organizacja wykonawstwa pozwoli na pełniejsze wyko rzystanie sprzętu, a przez specjalizację — zwiększenie wydaj ności, dające w efekcie obniżenie kosztów. Niezależnie od poszukiwań źródeł obniżki kosztów na drodz usprawnień organizacyjnych poważnym czynnikiem w walc o obniżkę kosztów własnych budownictwa będą usprawnienia które dają rozwijający się ruch nowatorski i racjonalizatorski Usprawnienia wynalazców i racjonalizatorów mają szczególn znaczenie dla przedsiębiorstw budowlano-montażowych, gdyż s dokonywane na terenie samej budowy i dotyczą przeważni uproszczenia technologii procesów produkcyjnych. Zwłaszcz duże znaczenie dla budownictwa mają pomysły dotyczące zme chanizowania robót wykończeniowych, gdyż są one poważny elementem obniżki kosztów własnych. Poważną obniżkę kosztów może dać również zamiana mat riałów deficytowych i drogich na materiały zastępcze. Zast sowanie tworzyw sztucznych i materiałów nowych oraz zastę czych jest tematem prac badawczych instytutów naukowo-b dawczych. Poważna rola na tym odcinku przypada Instytuto Techniki Budowlanej.

  • Jakość produkcji

    Poważny wpływ na obniżenie kosztów własnych produkcji a prawidłowe i zgodne z warunkami technicznymi wykonywa- ie robót. Jakość robót jest określona normami technicz-ymi wykonania. Wpływa ona w dużym stopniu na" określenie artości obiektu i ma również szczególne znaczenie dla realizacji amej budowy. Wykonanie budowy jest przecież sumą procesów ciśle ze sobą powiązanych i współzależnych. Tak więc np. prawi- łowe wznoszenie murów czy też wykonanie stropów wiąże ię z wykonaniem tynków, a tynki z wykonaniem malowania cian itp. Poważnymi stratami na budowie jest złajakość wykona-ia poszczególnych robót od siebie zależnych, np. źle wykonane ury zwiększają niepotrzebne nakłady dodatkowe na wykona- ie tynków czy też osadzenie okien itp. Zwiększenie czujności ad wykonaniem jakościowym robót zmniejszy poważnie straty, óre mogą powstać na budowie. Dokonać tego można w pewnym opniu przez dokonywanie międzyfazowych odbiorów i za trzoną kontrolę wykonania. Zatrudnienie wykwalifikowanego personelu, względnie do-onalenie go w zakładzie pracy, przyczyni się również do pod- sienia jakości robót.

  • Kalkulacja w produkcji podstawowej

    Na wstępie wyjaśnimy znaczenie kilku podstawowych pojęć zakresu kalkulacji w produkcji podstawowej. Rozróżniamy kalkulację ceny i kalkulację kosztu własnego. Kalkulacja ceny odbywa się w oparciu o przeciętne ormy zużycia materiałów, robocizny i sprzętu, z uwzlędnie- iem narzutu na koszty ogólne (tzw. generalia). Dokumentem określającym cenę sprzedaży w budownictwie st kosztorys. Wbrew swej nazwie zakreśla on nie wyso- ść kosztów własnych, a cenę sprzedaży produktu budownictwa. Obok ceny kalkulować możemy koszt własny. Taka kal- lacja polega na obliczeniu wartości zużycia materiału, robo- ny i innych kosztów w odniesieniu do jednostki produkcji iektu). Jest to ustalenie planowanego kosztu jednost- w e g o. Takie obliczenie jest planem kosztów dla obiektu asami w praktyce nosi nazwę kosztorysu wykonawcze- g o. Taki plan kosztów ustawia się wg rodzajów kosztów w ukła dzie kalkulacyjnym. Koszty bezpośrednie obliczane są w oparciu o norm zużycia materiałowego, normy zużycia robocizny i godziny prac sprzętu, z uwzględnieniem aktualnych cen na materiały i staw na robociznę i sprzęt. Koszty ogólne budowy oblicza się na podstawie zest wionego preliminarza kosztów, uwzględniającego specyficzne w runki prowadzenia budowy kalkulowanego obiektu. Koszty zakupu i zarządu przedsiębiorstwa dolicza są w formie narzutów. I tak przy kalkulacji ceny, jak i przy ka kulaćji kosztów rozróżniamy: kalkulację wstępną, zwaną także planową, dotycząc okresu planowanego (przyszłego); kalkulację wynikową, zwaną także wykonawczą, doty czącą okresu ubiegłego. W zakresie ceny kalkulacją wstępną jest sporządzony koszt rys, kalkulacją wynikową — opracowana faktura ost t e c z n a. W zakresie kosztu własnego kalkulację wstępną st nowi plan kosztów, a kalkulację wynikową spraw zdanie z wykonania planu kosztów. Kalkulacja wstępna, w fo mie planu kosztów, opracowywana jest jedynie w odniesieniu kosztu globalnego budowy lub przedsiębiorstwa.

  • Kalkulacja wynikowa albo sprawozdawcza

    Celem kalkulacji wynikowej jest kontrola wynikó pracy budowy z punktu widzenia wszystkich kosztów rzecz wiście poniesionych przez przedsiębiorstwo dla realizacji obiek budowlanego po jego zakończeniu. Niezależnie od tego, że roz czenia kosztów budowy powinno się dokonywać po zakończę" robót w formie kalkulacji wynikowej, ważną rzeczą jest równ' śledzenie kształtowania się kosztów w trakcie wykonywania bót, gdyż pozwala to kierownikowi robót, odpowiedzialnemu całość gospodarczą budowy, stale kontrolować i usprawniać pr w celu zmniejszenia kosztów wykonawstwa. Na wykonanie budowy składa się wiele różnego rodzaju ro­bót, z których każdy rodzaj mógłby być rozliczony jako odrębna całość, co zresztą nie wyklucza końcowego ostatecznego rozli­czenia z chwilą odbioru robót. Aby takie odcinkowe rozliczanie kosztu własnego było doko­nane, konieczne jest nie tylko uporządkowanie gospodarki ma­teriałowej na budowie, lecz również wprowadzenie w tej gospo­darce bardzo surowej dyscypliny i prowadzenie ścisłej ewiden­cji. Dopiero wówczas można będzie oprzeć na kartach materiało­wych i obciążenie budowy materiałami efektywnie zużytymi do robót, rozliczając każdy rodzaj materiału lub rodzaj roboty na poszczególne stanowiska. Podobnie jest z rozliczeniami robocizny produkcyjnej, którą należy oprzeć o zlecenia robocze. Aby obraz. kosztów, rejestrowany w księgowości przedsiębior­stwa, był prawidłowy, należy zorganizować: prawidłowe rozchodowanie materiałów w momencie ich zużycia; prawidłowe rozgraniczenie i zarachowanie kosztów w cza­sie; regularne wystawianie rachunków, obejmujących stan ro­bót wykonanych do końca miesiąca sprawozdawczego; szybkie i terminowe sprawdzanie rachunków dostawców i sub-przedsiębiorców, aby rachunki ich wniesione zostały na konto budowy bez zalegania i w należytym czasie. Przeprowadzenie kalkulacji wynikowej daje bogaty materiał do usprawnienia pracy przedsiębiorstw przez wykrywanie błędów, niedociągnięć, nadużyć, i wreszcie — do usprawnienia kalkulacji wstępnej, na której opieramy analizę kalkulacji wynikowej. W celu dokładnego przeprowadzenia kalkulacji wynikowej muszą być prawidłowo i przejrzyście zestawione: kalkulacja wstępna, ułatwiająca porównanie; rejestrowane w księgowości koszty budowy w momencie ich powstawania, bez opóźnień. Aby rejestracja kosztów była prawidłowa, należy podawać wszystkie poniesione wydatki na oddzielnych arkuszach kalku­lacyjnych (np. cegła, żelazo, robocizna, koszty uposażenia perso­nelu budowy itp.). Numery poszczególnych pozycji w arkuszach kalkulacyjnych powinny ściśle odpowiadać numerom kont pro­wadzonych w księgowości dla każdej budowy. W ten sposób powstaje sieć wzorców, które są automatycznie kontrolowane w księgowości. Wszystkie wydatki dokonywane dla realizacji da­nej budowy obciążają w księgowości jej konto. Konto każdej bu­dowy jest podzielone na podkonta, których ilość i układ ustala jednolity plan kont dla przedsiębiorstw budowlanych.

  • OBNIŻKA KOSZTÓW WŁASNYCH W BUDOWNICTWIE

    Obniżenie kosztów własnych budownictwa można osiągnąć przez: 1) podniesienie wydajności pracy, 2) postęp techniczny, 3) oszczędną gospodarkę materiałową, 4) przedterminowe wyko­nanie i odpowiednią jakość produkcji.

  • Oszczędna gospodarka materiałowa

    Zasady racjonalnej gospodarki materiałowej omówio w rozdz. 5.2. Jej wpływ na kształtowanie się kosztów budo jest poważny, zwłaszcza że ogólny koszt materiałów w budowni twie wynosi przeciętnie 40-f-55°/o ogółu kosztów. Na terenie budowy duże oszczędności dają się uzyskać prz właściwą organizację pracy przy odbiorze, składowaniu i wyd waniu materiałów oraz przy prawidłowym transporcie wraz z r botami załadunkowymi i wyładunkowymi. Odbiór materiałów z magazynów ma za zadanie ustalić ró nież czy pobierany materiał odpowiada w pełni zapotrzebowani Jeżeli np. ma być pobrana cegła klasy 100, gat. 1, to należ sprawdzić czy otrzymana cegła odpowiada tym warunko W przeciwnym wypadku mogą powstać dodatkowe koszty p nownego za- i wyładunku oraz transportu, jeżeliby 'okazało si że pobrany materiał nie nadaje się do użycia. Właściwe przechowywanie lub składowanie materiałów budowie przyczynia się również, i to w znacznym stopniu, obniżki kosztów własnych. Wydawanie materiałów bezpośrednio do produkcji odby się na podstawie dowodu wystawionego, ostemplowanego i po pisanego przez osobę upoważnioną do ich pobierania. Dowód t jest jednocześnie dowodem pobrania materiału przez budów Wystawia go komórka organizacyjna zgłaszająca zapotrzebow nie na materiały w dwóch egzemplarzach, z których jeden prz syła do magazynu. Magazyn wypełnia rubrykę „ilość wydana zgodnie z rzeczywistym rozchodem magazynu.

  • Podniesienie wydajności pracy

    Pojęcie wydajności pracy zostało omówione w poprzednich zdziałach, w których omówiono również czynniki mające pływ na wydajność pracy. Zadaniem przedsiębiorstwa będzie stworzenie sprzyjających runków dla tych czynników, które się przyczyniają do wzro- u wydajności pracy. Największy wpływ na wydajność pracy dą miały: wprowadzenie nowych metod technologicznych, me- anizacja, uprzemysłowienie metod wykonania, usprawnienia ganizacyjne. Likwidacja przestojów w pracy, marnotrawstwa ły roboczej, dokładność pracy są czynnikami, które mogą w po- ażnym stopniu przyczynić się do podniesienia wydajności racy. Pośród czynników mających wpływ na wydajność pracy, a nie ymagających specjalnych nakładów, istnieją tzw. bodźce konomiczne. Takim bodźcem jest właściwy system ł a c, oparty na systemie normowania. Dlatego też prawi- owe normy są jednym z poważnych czynników przyczyniają- ch się do wzrostu wydajności.

  • Postęp techniczny

    Mówiąc o rozwoju techniki mamy na myśli postęp techniczny, stęp techniczny polega na unowocześnieniu metod produkcji stosunku do dotychczas stosowanych. Postęp techniczny powi- en znaleźć odzwierciedlenie: w stałym wzroście produkcji; w stałej obniżce kosztów. Niezależnie od tego rozwój techniki powoduje polepszenie ja- ści produkcji, a tym samym wartości użytkowej wytwarzanego oduktu, oraz wpływa na poprawę warunków bezpieczeństwa igieny pracy. Widać stąd, że zwiększenie zaspokojenia mate- lnyćh i kulturalnych potrzeb społeczeństwa (podwyższenie ~y życiowej) jest niemożliwe do osiągnięcia bez rozwoju tech- i. Stale obserwowany rozwój techniki wymaga coraz więk- h kwalifikacji od pracowników obsługujących nowe urzą- ia.

  • Przedterminowe wykonanie obiektów

    Poważny wpływ na obniżkę kosztów własnych ma skrócę cyklu trwania budowy. Wynikiem skrócenia cyklu budowy j zmniejszenie wydatków na kierownictwo i administrację o innych kosztów ogólnych budowy. Skrócenie planowanego cz trwania budowy jest dla kierownika budowy pierwszoplanow zagadnieniem, na którym powinien skupić cały wysiłek org zacyjny. Do spełnienia tego zadania dochodzi się przez pod enie wydajności, wprowadzenie ulepszenia w organizacji pracy, prowadzenie nowych technologii wykonania, zwiększenie zme- anizowania procesów produkcyjnych itp. Niezależnie od efektów ekonomicznych, stających się udzia- kierownictwa budowy i działalności przedsiębiorstwa, przed- minowe wykonanie zadań ma również znaczenie ogólnospo- zne. Przyspieszając bowiem wykonanie obiektu, przyczyniamy do zwiększenia majątku narodowego, a przez oddanie bu- nku mieszkalnego do użytkowania przyczyniamy się do po-pszenia warunków bytowych społeczeństwa, a stąd pośrednio szybszego wzrostu produkcji, ponieważ pracownik pozbawiony łopotów mieszkaniowych może wydatniej pracować.

  • RENTOWNOŚĆ BUDOWY I PRZEDSIĘBIORSTWA

    Prawidłowa działalność przedsiębiorstwa lub kierownictwa budowy znajduje swój wyraz w wynikach ekonomicznych. Będą one tym większe, im większa będzie różnica między poniesiony­mi nakładami a wartością sprzedażną wybudowanych obiektów. Różnicę tę określamy słowem akumulacja. Aby rozpocząć produkcję, przedsiębiorstwo musi dysponować: środkami trwałymi, środkami obrotowymi i materiałami, które muszą znaleźć pokrycie w fundu­szu własnym przedsiębiorstwa. W wyniku działalności produkcyjnej (wznoszenia budowy) wartość środków obrotowych i materiałowych się zmniejsza, po­wstaje natomiast nowy składnik, którym jest wybudowany obiekt. Na wartość bowiem wytworzonego obiektu złożą się: zużycie środków trwałych (tzw. amortyzacja), zużycie materiałów i wy­płacone płace. Ponieważ celem każdego przedsiębiorstwa nie jest jednak produkcja sama w sobie, lecz produkcja na zbyt, jego dążeniem będzie uzyskanie takich wyników działalności, aby wielkość poniesionych na produkcję nakładów umożliwiła przy zbyciu produkcji uzyskanie nadwyżki (akumulacji). Akumulację możemy uzyskać przez obniżenie kosztów wła­snych.