NORMALNY UKŁAD RZUTÓW Przy omawianiu zasad rzutowania prostokątnego używaliśmy najczęściej trzech płaszczyzn rzutów (rzutni), rysując osie x, y, z oraz linie odnoszące, łączące rzuty charakterystycznych punktów rzutowanych figur płaskich lub brył. W rysunku technicznym maszynowym przy rzutowaniu przedmiotu na trzy płaszczyzny rzutów płaszczyzny te przesuwamy do podstawowych płaszczyzn tych przedmiotów, a w przy­padku brył obrotowych — do ich płaszczyzn symetrii, linie odnoszące pomijamy. Kierujemy się zawsze zasadą, żeby większość krawędzi i płaszczyzn rzutowanego przedmiotu była równoległa lub prostopadła do rzutni. Rys. 13-2. Normalny układ rzutów Otrzymane w ten sposób trzy rzuty (rys. I3-I, rzuty A, 8, C) nie zawsze wy­starczają do odwzorowania przedmiotów, zwłaszcza o budowie niesymetrycznej i skomplikowanej. Uciekamy się wówczas do trzech płaszczyzn pomocniczych, które dają nam dodatkowe trzy rzuty przedmiotu widzianego ze stron przeciwnych do widoków poprzednio omawianych (rys. 13-1, rzuty D, £, F oraz rys. l3-2£>). Przed­miot jest jak gdyby umieszczony wewnątrz sześcianu, którego ściany tworzą trzy płaszczyzny—rzutnie oznaczone /, //, /// oraz trzy rzutnie leżące na przeciw nich i oznaczone odpowiednio /', //', ///' (rys. l3-2o). Nazwy rzutów ustalamy w następujący sposób (rys. !3-2b): Jeśli po przerzutowaniu przedmiotu na wszystkie płaszczyzny wyżej wymienione dokonamy ich rozwinięcia w sposób podany na rys. l3-2b, przyjmując rzutnię / za płaszczyznę rysunku, otrzymamy układ rzutów zgodny z normą PN-60/M-01122. Rzut główny powinien przedstawiać przedmiot w położeniu użytkowym okre­ślającym najwięcej jego cech charakterystycznych. Przedmioty zajmujące w rzeczy­wistości położenie inne niż poziome, przedstawia się w położenia, jakie zajmują podczas obróbki nadającej im najwięcej kształtów charakterystycznych. Podstawową zasadą wyboru liczby rzutów do odwzorowania rysunkowego danego przedmiotu jest zasada ograniczenia tej liczby do minimum koniecznego dla przej­rzystego przedstawienia przedmiotu oraz jego zwymiarowania. Rzut główny rysuje się zawsze, a z pozostałych najczęściej stosuje się rzut z góry na rzutnię // i rzut boczny prawy na rzutnię ///. Jedną z zalet przy odwzorowaniu przedmiotu w rzutach jest przejrzystość i czy­telność rysunku, dlatego należy się starać, żeby rozstawienie rzutów nie było zbyt rozległe lub, jak się to często w praktyce szkolnej zdarza, zbyt zwarte. Rozstawienie rzutów zbyt rozległe utrudnia wzrokowo wiązanie wszystkich rzutów, zbyt zwarte — jest przyczyną wadliwego rozmieszczenia linii pomocniczych i wymiarowych. W niektórych krajach anglosaskich stosuje się rzutowanie tzw. amerykańskie, polegające na odmiennym rozmieszczeniu rzutów rysunku. Rzut boczny prawy odpowiada widokowi przedmiotu z prawej strony, a rzut boczny lewy — widokowi przedmiotu z lewej strony. To samo dotyczy widoku z góry i z dołu; widok z góry Rys. 13-3. Amerykański układ umieszczony jest ponad widokiem z przodu, natomiast widok z dołu pod widokiem z przodu (rys. 13-3).